Objawy i konsekwencje uzależnienia od telefonu

Czym jest FOMO?

FOMO to zjawisko badane już w latach 90. minionego stulecia, kiedy odnosiło się utrzymywania relacji społecznych i utraty przyjemności w przypadku ich braku.

Syndrom ten w dzisiejszych czasach doskonale odniósł się do zjawiska fonoholizmu i siecioholizmu. Teraz FOMO oznacza tyle, co paniczny strach przed odłączeniem od sieci jako źródła informacji, kontaktów i rozrywki, a tym samym utratę satysfakcji, którą odczuwają inni.

Ten lęk zbiera żniwo coraz częściej, a sprzyjające warunki miał w szczególności w okresie pandemii.

Jasno pokazał to raport FOMO 2021 – Polacy a lęk przed odłączeniem podczas pandemii” przygotowany przez Wydział Dziennikarstwa, Informacji i Bibliologii UW, Wydział Psychologii UW, Ogólnopolski Panel Badawczy Ariadna, NASK Państwowy Instytut Badawczy (Warszawa 2021).

Zamknięcie szkół i obiektów rozrywki ograniczało lub wręcz uniemożliwiało kontakty bezpośrednie. Internet, a tym samym smartfon dający do niego dostęp, stał się głównym sposobem na dotarcie do informacji oraz rozrywki Dodatkowo telefon wiązał się także z możliwością utrzymywania kontaktów poprzez rozmowy, wideorozmowy, komunikatory i SMSy.

Kogo wysoki syndrom FOMO dotyka najczęściej?

Fonoholizm może dotyczyć każdego, zwłaszcza jeśli istnieją czynniki zwiększające ryzyko uzależnień behawioralnych.

Jednak w pandemii największy wzrost osób wysoko sfomizowanych zanotowano właśnie wśród najmłodszych badanych.

Według wspomnianego Raportu ogólny wzrost wysokiego wskaźnika wyniósł tylko 2%, czyli z 14 na 16% ogółu badanych. Jednak w grupie nastolatków było to aż 7% z 23 na 30%.

Autorzy szczególną uwagę zwracają na grupę 20-24 latków, gdzie wysoki współczynnik FOMO w 2021 r. wyniósł aż 32%, a potęgują go osoby o średnim FOMO, których osiągnął poziom 64%.

Badanie nie objęło młodszych dzieci.

Tymczasem…

Według Raportu “Brzdąc w sieci – zjawisko korzystania z urządzeń mobilnych przez dzieci w wieku 0-6 lat”  średni wiek inicjacji używania urządzeń mobilnych wynosi 2 lata i 2 miesiące – i stale się obniża.

Warto pamiętać, że uzależnienia behawioralne są ściśle skorelowane z budową mózgu i mezolimbicznym układem nagrody, który u dzieci nie jest w pełni wykształcony. Dlatego są one szczególnie podatne na zaburzenia czynnościowe.

Jakie są objawy uzależnienia od telefonu u dzieci i młodzieży?

Nie każde nadmierne używanie telefonu i sieci wiąże się z uzależnieniem. Jednak istnieją namacalne sygnały, że u dziecka lub nastolatka problem się pojawił.

Jeśli jesteś rodzicem, zwróć uwagę, czy Twoje dziecko:

• nie rozstaje się z urządzeniem i ma go cały czas włączone,
• czuje niepokój w przypadku niskiego stanu baterii,
• przerywa rozmowę czy wykonywanie czynności, aby odebrać wiadomość i na nią odpowiedzieć,
• często sięga po telefon, by sprawdzić, czy nie ma nowych powiadomień i połączeń,
• korzysta z urządzenia mobilnego w nieodpowiednich sytuacjach np. podczas nauki, zajęć lekcyjnych, korepetycji czy przy posiłkach,
• ładuje telefon zawsze w pobliżu, aby mieć do niego stały dostęp,
• często robi selfie i publikuje w sieci lub dzieli się nimi ze znajomymi na mediach społecznościowych

Należy także zauważyć, że osobie uzależnionej towarzyszy niepokój. To klasyczny objaw fonoholizmu.

Poza nim na listę wpisane są również:

• rozdrażnienie, a nawet agresja w przypadku zakazu korzystania z urządzenia,
• ciągłe podkreślanie wagi bycia on-line jako źródła informacji oraz bycia na bieżąco z rówieśnikami,
• brak koncentracji, co jest spowodowane niewyspaniem – osoby o wysokim współczynniku FOMO często korzystają z internetu do późna lub też budzą się, by sprawdzić chociażby stan baterii – tymczasem niebieskie światło drażni, rozbudza i nie pozwala ponownie usnąć; to zaburza dobowy rytm snu i prowadzi do spadku uwagi;
• symptomy zespołu odstawiennego w momencie odebrania smartphona, czyli ból głowy, drżenie rąk, rozkojarzenie, pobudzenie psychoruchowe lub – przeciwnie – apatia, znudzenie, agresja w stosunku do rodzica, nerwowość.

Jakie są konsekwencje fonoholizmu?

Nadmierne korzystanie z telefonu niesie ze sobą szereg konsekwencji zarówno na polu fizycznym, psychicznym, jak i emocjonalnym.

Fonoholik ma tendencję do izolowania się od rodziny, czego powodem jest chęć ukrycia swojej aktywności online i częstotliwości używania telefonu. Takie zachowanie pojawia się zwłaszcza jako odpowiedź na wcześniejszą krytykę ze strony najbliższych, którzy w ten sposób sygnalizują, że widzą problem.

Chęć “trzymania ręki na pulsie” w życiu znajomych u fonoholika nie idzie w parze z kontaktami bezpośrednimi. Często przenosi on relacje z rówieśnikami na płaszczyznę online, która staje się dla niego źródłem wiedzy o kolegach i koleżankach oraz sposobem na utrzymanie z nimi kontaktu. Osamotnienie często prowadzi do zaburzeń typu depresja i gwałtownego obniżenia samooceny.

W wyniku braku koncentracji następuje gwałtowne i widoczne obniżenie wyników w nauce. Ciągłe korzystanie z telefonu powoduje brak czasu na edukację. Jeśli dołączymy do tego niewyspanie i zaburzony rytm snu, mamy gotowy przepis na problemy szkolne.

Dla osoby uzależnionej telefon jest jedynym źródłem rozrywki. Nie interesuje się ona niczym. Bez telefonu odczuwa nudę i apatię. Nie ma własnego hobby i rozrywki, które pozwoliłyby jej rozwijać się w szerszym aspekcie.

Fonoholik zawsze wybierze telefon. Oznacza to, że ogranicza spotkania ze znajomymi i wyjścia na zewnątrz. Rezygnuje z pozalekcyjnych zajęć sportowych. Pojawiają się więc problemy somatyczne. Brak ruchu często prowadzi do nadwagi. Może cierpieć na  problemy z krążeniem i wady postawy. Z czasem także towarzyszy im ból kręgosłupa zwłaszcza w odcinku szyjnym.

Charakterystyczny dla fonoholików jest syndrom kciuka objawiający się bólem i drętwieniem tych palców, którymi osoba operuje na telefonie najwięcej.

Opracowano na podstawie strony internetowej: www.niewidacpomnie.org